O Νίκος Ξυλούρης μέσα από την ταινία του Σταύρου Στρατηγάκου «Ο Νίκος Ξυλούρης και 3 ποιήματα» σε μια ζωντανή εκτέλεση του τραγουδιού των Μάνου Ελευθερίου - Γιάννη Μαρκόπουλου «Τα λόγια και τα χρόνια».
Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα
και τους καημούς που σκέπασε καπνός
η ξενιτιά τα βρήκε αδελφωμένα
Οι ξαφνικές χαρές που ήρθαν για μένα
ήταν σε δάσος μαύρο κεραυνός
οι λογισμοί που μπόρεσα για σένα
Και σου μιλώ σ’ αυλές και σε μπαλκόνια
και σε χαμένους κήπους του Θεού
κι όλο θαρρώ πως έρχονται τ’ αηδόνια
με τα χαμένα λόγια και τα χρόνια
εκεί που πρώτα ήσουνα παντού
και τώρα μες στο κρύο και στα χιόνια
Η μοίρα κι ο καιρός το ‘χαν ορίσει
Παρασκευή το βράδυ στις εννιά
η νύχτα χίλια χρόνια να γυρίσει
Στο τέλος της γιορτής να τραγουδήσει
Παρασκευή το βράδυ του φονιά
και του λαού την πόρτα να χτυπήσει
και του λαού την πόρτα να χτυπήσει
και του λαού την πόρτα να χτυπήσει
Δεν ήτανε ρολόι σταματημένο
σε ρημαγμένο κι άδειο σπιτικό
οι δρόμοι που με πήραν και προσμένω
Τα λόγια που δεν ξέρω σου τα δένω
με τους ανθρώπους που είδαν φονικό
και το ‘χουν στ’ όνομά τους κεντημένο
Αυτός που σπέρνει δάκρυα και τρόμο
θερίζει την αυγή θανατικό
μαύρα πουλιά τού δείχνουνε το δρόμο
Έχει κρυφή πληγή κοντά στον ώμο,
σημάδι μυστικό απ’ το κακό
πως ξέφυγε απ’ ανθρώπους κι από νόμο…
Οι στίχοι, σε σχέση με τη πρώτη δισκογραφημένη εκτέλεση του τραγουδιού από τον Χαράλαμπο Γαργανουράκη, ακούγονται ελαφρώς παραλλαγμένοι. Την εποχή της πρώτης ηχογράφησης, η λογοκρισία της χούντας είχε επιβάλει την αντικατάσταση κάποιων από τους πρωτότυπους στίχους του Ελευθερίου. Με την πτώση, όμως, της δικτατορίας, οι στίχοι «αποκαταστάθηκαν» σε δισκογραφικές επανεκτελέσεις που ακολούθησαν αλλά πρωτίστως και κυρίως -πού αλλού;- στις ελεύθερες πια συναυλίες.
…Οπως αυτή, εδώ. Μια από τις δυο πρώτες μεγάλες συναυλίες που έγιναν στην Ελλάδα αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας. Τον Ιούλιο του 1974, στο Στάδιο Καραϊσκάκη με τον Μίκη Θεοδωράκη και στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας με τον Γιάννη Μαρκόπουλο. Τις φιλμογράφησε για το ντοκυμαντέρ του «Τραγούδια της Φωτιάς», ο Νίκος Κούνδουρος αποτυπώνοντας με γλαφυρότητα και συνέπεια το κλίμα της εποχής. Ιδού:
Σήμερα, λίγες ώρες πριν συμπληρωθούν 38 χρόνια από κείνη την «Παρασκευή, το βράδυ του φονιά», όταν το τανκ έκανε σμπαράλια την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου, μια διαφορετική -ελαφρώς(;) μεταλλαγμένη- Ελλάδα ξυπνάει με τα μοντέρνα εκβιαστικά διλήμματα που -με «δημοκρατικές» διαδικασίες και υπό το βάρος της «συναίνεσης»- θέτουν οι σύγχρονες εξ-ουσίες: «Δημοκρατία ή Banks!»: Το σχόλιο της ημέρας από τον πάντα εύστοχο antistachef … …αλλά και και ένα δυνατό επετειακό του Mind the Gap που αλίευσα από τον Παραλληλογράφο. Τίτλος: Εδώ νεκροτομείο…
